Wat is het verschil tussen IFS en familieopstellingen?

Soms begrijp je heel goed waar iets vandaan komt, en toch doe je steeds hetzelfde. Alsof je het wel ziet, maar er niet echt bij komt.

In mijn werk gebruik ik Internal Family Systems (IFS) en familieopstellingen: twee manieren van kijken die ieder iets anders zichtbaar maken.

In een opstelling zie je wat er speelt of speelde tussen jou en de mensen die belangrijk voor je zijn, en wat dat met je heeft gedaan.
Met IFS ga je verder naar wat er vanbinnen gebeurt, en hoe dat doorwerkt in wat je voelt en doet.

Wat zichtbaar wordt in een familieopstelling

In een familieopstelling zie je wat je vaak al lang met je meedraagt, zonder dat je het precies kunt benoemen. Niet als verhaal, maar als een plek in een groter geheel.

Ik herinner me een van mijn eerste opstellingen, waarin het ging over parentificatie - wanneer je als kind iets draagt wat eigenlijk niet van jou is. Ik dacht nog dat het niet echt over mij ging, tot ik zag waar ik stond.

Ik zag hoe ik me groter had gemaakt dan ik was. Hoe ik mijn angst inhield, omdat daar geen ruimte voor leek. Hoe ik me afstemde op wat er nodig was, vaak zonder dat iemand het vroeg.

In de opstelling werd dat in één keer helder. Niet omdat ik er over nadacht, maar omdat ik het zag en voelde. Alsof mijn plek zichtbaar werd, zonder dat ik hem hoefde uit te leggen.

Dat is wat een opstelling vaak doet. Je ziet wat er speelt, zonder dat je het hoeft te analyseren. En juist daarin zit vaak opluchting: iets wat vaag was, krijgt ineens vorm.

Hier kun je uitgebreider lezen wat familieopstellingen is en hoe het werkt

Wat er vanbinnen gebeurt (IFS)

Maar alleen zien verandert vaak nog niet zoveel. Wat je ziet, werkt vaak vanbinnen door: in hoe je reageert, in wat je voelt en in wat er gebeurt op het moment dat iets je raakt.

Vanbinnen is het zelden rustig. Vaak merk je het in hoe je beweegt door de dag. Je gaat zitten om uit te rusten, maar staat alweer op om de was op te ruimen. Je zegt ja om samen een kop koffie te drinken, terwijl je eigenlijk liever alleen een stukje zou wandelen. Of je hoofd loopt al vooruit naar wat er straks nog moet, terwijl je eigenlijk gewoon even in de zon wilt zitten en niets hoeft.

Met IFS ga je daar niet meteen bij vandaan. Je volgt wat zich vanbinnen aandient, vaak via het lichaam: in spanning, in een hoge adem, in kleine signalen die iets laten zien nog vóór er woorden zijn.

Ik denk aan een vrouw die bij mij kwam met een gevoel van eenzaamheid. Ze vond dat zelf overdreven en wilde er vooral vanaf, tot we met poppetjes werkten in een opstelling.

Haar lichaam reageerde meteen. Ze zag hoe alleen ze had gestaan, hoe groot de afstand was tot haar ouders. Het kwam binnen, niet als een idee, maar als iets wat ze voelde.

Van daaruit gingen we verder naar binnen.

Daar zat ze, een jong meisje, in elkaar gedoken. Afgesloten, alsof ze zo min mogelijk ruimte wilde innemen. Het bleef even stil, tot er vanbinnen iets zachter werd. Niet groot of uitgesproken, maar genoeg om niet meteen weg te gaan.

Langzaam kwam er contact. Het meisje keek op, aarzelend eerst, en begon te vertellen. Over thuiskomen in een leeg huis, de deur die openging zonder dat er iemand was. Over de kou die er hing. En hoe ze zich steeds meer had aangeleerd om niets nodig te hebben, omdat dat eenvoudiger leek dan wachten op iets wat toch niet kwam.

In haar dagelijks leven herkende ze het ineens. Ze kwam na een werkdag thuis met het idee om goed voor zichzelf te zorgen, en stond even later in de keuken te eten zonder echt te proeven. Alsof ze er zelf niet helemaal bij was, alsof iets het even van haar overnam.

De opstelling liet het zien. Met IFS kon ze bij dat eenzame stukje in zichzelf blijven.

Nu, als ze thuiskomt en die leegte opkomt, speelt er nog steeds van alles. Maar soms zet ze thee, gaat ze zitten en blijft ze, al is het maar even, bij wat er is.

Hier kun je uitgebreider lezen wat IFS is en hoe het werkt.

Waarom ik IFS-therapie en familieopstellingen combineer

Wat ik steeds weer zie, is dat inzicht en ervaring elkaar nodig hebben. Soms begrijp je heel goed wat er speelt, en toch reageer je op dezelfde manier. Omdat het niet alleen gaat om wat je ziet, maar ook om wat er vanbinnen gebeurt op het moment zelf.

In een opstelling kan er al iets verschuiven. Soms valt er iets op zijn plek, of ontstaat er ruimte. En toch merk je later dat je in het dagelijks leven weer terugschiet in wat je gewend bent.

Voor mij vullen IFS-therapie en familieopstellingen elkaar daarin aan. De ene maakt zichtbaar wat er speelt tussen jou en de mensen om je heen, de andere helpt je om op die momenten vanbinnen niet automatisch mee te gaan.

Als het stil wordt als je thuiskomt

Misschien herken je het moment dat je thuiskomt en het ineens stil wordt, of juist onrustig. Alsof er iets ouds meekomt dat je overdag nog even niet voelde.

Vaak ga je daar ongemerkt weer bij vandaan. Je gaat opruimen, pakt je telefoon, of verdwijnt in een serie.

En soms is er een klein moment waarin je het wel opmerkt. Niet groot of opvallend, maar net genoeg om te voelen dat er iets speelt.

Misschien is dat zo’n moment waarop je even kunt blijven, al is het maar even, bij wat er is.

Hier heb je invloed.